«مشترکات خلاقانه» ترجمه‌ایست که از Creative Commons کرده‌ام. این، موسسه‌ای غیرانتفاعی‌ست که برای طراحی اجازه‌نامه‌هایی (لیسانس‌هایی) تشکیل شد که اثرات منفی کپی‌رایت در آفرینش آثار جدید خصوصاً در فضای اینترنت را کاهش دهد. اگرچه کپی‌رایت در ایران چنان ضعیف رعایت می‌شود که نوبت به اثرات منفی آن نمی‌رسد(!)، لیکن نظر به برخی آثار خوب این اجازه‌نامه‌ها در فرهنگ‌سازی استفاده از آثار کپی‌رایت، بر آن شدم که قسمتی از نوشته‌های این تارنما را بدان اختصاص دهم. برای این کار از ترجمه اطلاعات قابل‌دسترس در تارنمای اصلی مشترکات خلاقانه شروع کردم.

اجازه‌نامه‌های ما چه می‌کنند

اجازه‌نامه‌های کپی‌رایت مشترکات خلاقانه در نظام سنتی «کلیه حقوق محفوظ است» که قانون کپی‌رایت ایجاد می‌کند، تعادل برقرار می‌سازد. این اجازه‌نامه‌ها به همه از پدیدآورندگان مستقل گرفته تا شرکت‌ها و موسسات بزرگ این امکان را می‌دهد که با یک روش ساده و استاندارد شده برای استفاده از آثارشان که مورد حمایت کپی‌رایت است، اذن دهند. ابزارهای ما در کنار افرادی که از اجازه‌نامه‌های ما استفاده می‌کنند، مجموعه‌ای گشترده و در حال رشد از مشترکات دیجیتال پدید آورده که می‌تواند بدون خارج شدن از محدوده قواعد کپی‌رایت، کپی شود، توزیع گردد، ویرایش شود، ریمیکس شود و مورد استفاده برای خلق آثار جدید قرار گیرد.

شکل و منطق طراحی اجازه‌نامه‌ها

هما اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه خصوصیات مهم بسیاری دارند که یکسان است. اجازه‌نامه‌ها به پدیدآورندگان -که اگر از اجازه‌نامه‌های ما استفاده کنند، ما آنها را «اذن‌دهنده» می‌خوانیم- این امکان را می‌دهند که در عین حفظ کپی‌رایت برای خود، به سایرین اذن دهند که اثرشان را کپی کنند، توزیع کنند و یا به انحاء دیگر استفاده کنند -حداقل به صورت غیرتجاری. کلیه اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه همچنین این الزام را ایجاد می‌کنند که در صورت استفاده از اثر نام و مشخصات مربوط به اذن‌دهنده به طور مناسب صورت گیرد. کلیه اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه در همه جای دنیا اثر دارد و مادام‌که زمان کپی‌رایت مربوطه منقضی نشده (چون این اجازه نامه‌ها بر مبنای کپی‌رایت بنا می‌شوند) ادامه داشته باشد.

اذن‌دهنده مشترکات خلاقانه برای انتخاب اجازه‌نامه مناسب مد نظرش به چند سوال ساده پاسخ می‌دهد -اول اینکه آیا می‌خواهم اذن استفادهٔ تجاری از اثرم را بدهم یا خیر. و سپس دوم اینکه آیا افراد اذن دارندکه با استفاده از اثر من اثری دیگر پدید آورند، به عبارتی، آیا اثر من می‌تواند سنگ بنای پدیدآوردن اثری دیگر -آنچه بدان اثر اقتباسی هم نام داده‌اند- بشود. درصورتی‌که اذن‌دهنده مایل بود که از اثرش در پدیدآوردن اثر دیگر بتوان استفاده کرد، او همچنین امکان این انتخاب را نیز دارد که فردی که از اثر او استفاده می‌کند -ما او را اذن گیرنده می‌نامیم- ملزم باشد که به نوبهٔ خود اثر خود را تحت اجازه‌نامه مشابه در دسترس بگذارد. ما به این ایده نام «به اشتراک‌گذاری مشابه» ShareAlike داده‌ایم و مکانیزمی‌ست که اگر انتخاب شود، تحت آن، مشنرکات دیجیتال در طول زمان بیشتر و بیشتر رشد خواهد کرد. به اشتراک‌گذاری مشابه از ایده اجازه‌نامهٔ کلی عمومی گنو GNU که در بسیاری از پروژه‌های نرم‌افزارهای منبع‌باز و رایگان استفاده می‌شود، الهام گرفته شده است.

استثنائاتی در مورد استفاده از آثار مورد حمایت کپی‌رایت وجود دارد که در غیر موارد آن استثنائات، استفاده از آن آثار محدود و مشروط به کسب اجازه از دارندهٔ کپی‌رایت است؛ از جملهٔ این استثنائات، محدودیت‌های اعمال شده بر کپی‌رایت مانند استفادهٔ منصفانه است. اجازه‌نامه‌های ما آزادی‌های منتج از این استثنائات را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد و به کلام دیگر، با وجود این اجازه‌نامه‌ها موارد استثنائی مجاز شمرده شده توسط قانون، مانند استفاده‌های منصفانه -کماکان به قوت خود باقی‌ می‌مانند. مطابق با اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه اذن‌گیرندگان باید برای هرگونه استفاده‌ای از اثر که قانون حق انحصاری آن را برای اذن‌دهنده محفوظ داشته است، و نیز استفاده‌هایی که اجازه‌نامه به طور صریح مجاط نمی‌شمارد، با اذن‌دهنده تماس گرفته و رضایت وی را حاصل کنند. اذن‌گیرندگان باید نام اذن دهنده را ذکر کنند و اعلان‌های مربوط به کپی‌رایت اثر وی را به صورت دست نخورده در اثر خود بیاورند و در نسخه‌های اثر خود پیوند به اجازه‌نامه‌ای که تحت آن، دسترسی به اثر اذن‌ذهنذه یافته‌اند، برقرار سازند. اذن گیرندگان نمی‌توانند برای محدود کردن دسترسی به اثر اذن‌دنهده از فن‌آوری‌های محدود کننده استفاده کنند.

ابزار سادهٔ انتخاب‌کنندهٔ اجازه‌نامه‌های ما را امتحان کنید.

سه «لایهٔ» هر اجازه‌نامه

اجازه‌نامه‌های کپی‌رایت ما از یک طراحی خاص و ابتکارآمیز «سه‌لایه‌ای» بهره می‌جوید. نقطه شروع هر اجازه‌نامه‌ای یک متن حقوقی سنتی‌ست با زبان و شیوه نوشتاری مخصوصی که بیشتر حقوقدانان و وکلا می‌شناسند و می‌پسندند. ما این را لایهٔ «کُد حقوقی» legal code از هر اجازه‌نامه می‌نامیم.

لیکن از آنجا که بیشتر پدیدآورندگان، تعلیم‌دهندگان و دست‌اندرکاران امور آموزشی و دانشمندان، درواقع پکیل نیستند، ما اجازه‌نامه را همچنین به صورتی که افراد عادی بتوانند بخوانند، قابل دسترس می‌نمائیم. این لایه «سند مشترکات» commons deed (که همچنین به نام ویرایش «قابل فهم برای عامه» شناخته می‌شود) نام دارد. سند مشترکات یک مرجع مفید برای اذن‌دهندگان و اذن‌گیرندگان است که برخی از مهم‌ترین شرایط و مفاد آن اجازه‌نامهٔ به‌خصوص را خلاصه کرده و بیان داشته است. به سند مشترکات به چشم یک راهنمای راحت برای استفاده دربارهٔ کُد حقوقی که لایهٔ زیرین آن است، بنگرید؛ البته سند مشترکات، به خودی‌خود اجازه‌نامه قلمداد نمی‌شود و محتوای آن عیناً تشکیل‌دهندهٔ کُد حقوقی نیست.

لایهٔ آخر در طراحی اجازه‌نامه به این منظور است که اثر مورد شناسایی نرم‌افزارها -از موتورهای جستجو گرفته تا نرم‌افزارهای دفتری و ویرایش موسیقی- که نقشی مهم در آفریدن، نسخه‌برداری (کپی‌کردن)، پیدا کردن و توزیع کردن آثار دارند، قرار گیرد. برای اینکه برای وب تشخیص این را که اثری تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه قابل دسترسی است، آسان کنیم، یک ویرایش «قابل فهم برای ماشین» از اجازه‌نامه فراهم نموده‌ایم- خلاصه‌ای از تکالیف و موارد مجاز برای استفادهٔ اذن‌گیرنده که به شکلی نوشته شده است که برای سامانه‌های نرم‌افزاری، موتورهای جستجو و سایر اشکال فن‌آوری قابل‌درک باشد. برای دستیابی به این هدف، روشی استاندارد برای توصیف اجازه‌نامه‌ها تعریف کرده‌ایم که «زبان بیان حقوق مشترکات خلاقانه» (CCREL) نام دارد و قابل درک توسط نرم‌افزارها می‌باشد.

جستجوی محتوای باز (مجاز برای استفاده) مساله مهمی‌ست که رویکرد ما آن را عملی می‌کند. شما می‌توانید از جستجوی گوگل استفاده کنید که محتوای قابل دسترسی تحت اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه را بیابید، در فلیکر عکس جستجو کنید، آلبوم موسیقی در جامندو و سایر انواع آثار رسانه‌ای در اسپینکس‌پرس پیدا کنید. همچنین مشترکات ویکی‌مدیا -مخزن چندرسانه‌ای ویکی‌پدیا- یکی از مهم ترین استفاده‌کننده‌های اجازه‌نامه‌های ماست.

این سه لایهٔ اجازه‌نامه‌ها همراه هم این اطمینان را به دست می‌دهند که طیف حقوق اعطا شدهٔ تحت یک اجازه‌نامه تنها یک مضمون حقوقی نیست؛ چیزی‌ست که پدیدآورندگان آثار می‌توانند درک کنند، استفاده کنندگان از آن آثار متوجه می‌شوند، و حتی خود وب نیز آن را می‌فهمد.

لوگو و نام مشترکات خلاقانه

لوگو و نام مشترکات خلاقانه

اجازه‌نامه‌ها

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده CC BY

این اجاز‌نامه به افراد اذن می‌دهد که اثر شما را توزیع کنند، ریمیکس کنند، تغییر شکل دهند، اعمال تغییرات جزئی کنند، و اثری بر مبنای اثر شما بیافرینند، حتی به صورت تجاری، مادام‌که نام و مشخصات مربوط به شما را در ارتباط با اثر اصلی ذکر کنند. این اجازه‌نامه در میان سایر اجازه‌نامه‌ها بیشترین انواع عملکرد را بر مبنای اثر اصلی مجاز می‌شمارد و برای گسترش، دستیابی همگانی و استفادهٔ حداکثری از یک اثر تحت اجازه‌نامه توصیه می‌شود.

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده، به اشتراک‌گذاری مشابه CC BY-SA

این اجازه‌نامه به افراد اذن می‌دهد که اثر شما را ریمیکس کنند، تغییر شکل دهند، تغییرات جزئی در آن اعمال کنند و بر مبنای اثر شما اثری جدید بیافرینند، حتی برای مقاصد تجاری، مادام‌که نام و مشخصات شما را ذکر کنند و آثار جدید خود را که بر مبنای اثر شما پدید آورده‌اند، تحت شرایط و مفاد یکسان در دسترس گذارند. این اجازه‌نامه معمولاً با اجازه‌نامه‌های آزاد «کپی‌لِفت» و اجازه‌نامه‌های نرم‌افزارهای منبع‌باز مقایسه می‌شود. تمام آثار تازه پدیدآمده بر مبنای اثر شما تحت همان اجازه‌نامه که شما اثر خود را تحت آن در اختیار گذاشته‌اید، باید قابل دسترسی شود، در نتیجه هرگونه اثر اقتباسی از اثر شما استفادهٔ تجاری را مجاز می‌گرداند. این اجازه‌نامه‌ایست که ویکی‌پدیا از آن استفاده می‌کند و برای آثاری که با استفاده از محتویات ویکی‌پدیا پدید می‌آید و پروژه‌های مشابه آن توصیه می‌شود.

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده، غیراقتباسی CC BY-ND

این اجازه‌نامه به افراد اذن می‌دهد که اثر شما را به صورت تجاری یا غیرتجاری توزیع کنند، مادام‌که توزیع و به اشتراک‌گذاری اثر هیچ تغییر کلی یا جز‌ئی در اثر وارد نیاورد و اثر به طور یکپارچه و دست‌نخورده توزیع گردد، همراه با ذکر نام و مشخصات شما.

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده، غیرتجاری CC BY-NC

این اجازه‌نامه به افراد اذن می‌دهد که اثر شما را ریمیکس کنند، تغییر شکل دهند، تغییرات جزئی اعمال کنند و اثر جدیدی بر مبنای اثر شما بیافرینند، به صورت غیرتجاری، و اگرچه که اثر جدید آنها باید نام و مشخصات شما را مورد اذعان قرار دهد و غیر تجاری باشد، اما لازم نیست تحت شرایط یکسان با اجازه نامهٔ مورد انتخاب شما به اشتراک و در دسترس گذارده شود.

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده، غیرتجاری، به اشتراک‌گذاری همانند CC BY-NC-SA

این اجازه‌نامه به افراد اذن می‌دهد که اثر شما را ریمیکس کنند، تغییر شکل دهند، تغییرات جزئی اعمال کنند و اثر جدیدی بر مبنای اثر شما بیافرینند، به صورت غیرتجاری و مادام‌که نام و مشخصات شما را ذکر کنند و اثر خود را با همان شرایط و مفاد اجازه‌نامه‌ای که اثر شما تحت آن قابل دسترسی است، قابل دسترس بنمایند.

ذکر نام و مشخصات پدیدآورنده، غیرتجاری، غیراقتباسی CC BY-NC-ND

این اجازه‌نامه محدودکننده ترین از میان ۶ اجازه‌نامه اصلی ماست و فقط به افراد اذن می‌دهد که آثار شما را دانلود کنند و برای سایرین به اشتراک گذارند، مادام‌که نام و مشخصات شما را ذکر کنند، اما نمی‌توانند آثار شما را به هیچ ترتیبی تغییر دهند و یا به صورت تجاری مورد استفاده قرار دهند.

ما همچنین ابزاری داریم که فضای حوزهٔ عمومی «تمام حقوق واگذار شده است» پدید می‌آورد. این ابزار CC0 نام دارد و به اذن‌دهندگان این امکان را می‌دهد که کلیه حقوق خود را واگذار کرده و اثر را وارد حوزهٔ عمومی public domain کنند. ابزار علامت حوزهٔ عمومی ما به هرکسی که از اینترنت استفاده می‌کند این امکان را می‌دهد که یک اثر را به عنوان اثری که وارد فضای عمومی شده است علامت بگذارد.

ترجمه از سوره صادقی- دی‌ماه ۱۳۹۱

http://creativecommons.org/licenses Accessed 06/01/2013

هشدار کپی‌رایت!- نوشته‌های تارنمای اثر اصیل تحت شرایط مقرر در سند «مقررات و شرایط استفاده از محتوا» قابل استفاده است. طبق این اجازه‌نامه استفاده‌کنندگان بالقوه از محتوای اثر اصیل مکلفند برای تعیین میزان و نحوه پرداخت حق‌التالیف- پیش از استفاده از مطلب- با دارنده حقوق و مالک تارنما (سوره صداقی) تماس بگیرند. این استفاده مشتمل است بر- از جمله، لیکن نه محدود به- استفاده از بیش از ۲۵۰ کلمه یا کل یک نوشته در وبلاگ یا وب‌سایت دیگر. قبل از استفاده از نوشته‌های این تارنما-حتی اگر دسترسی به آن‌ها بطور قانونی یا غیرقانونی از طریق سایت‌های دیگر ممکن گردانیده شده- سند مقررات و شرایط استفاده از محتوا را مطالعه کنید. چند خط حاضر برای راهنمایی شما به پیوند این سند بوده و مطالعه آن به هیچ عنوان جایگزین مطالعه کل سند نبوده و رافع مسوولیت نمی‌باشد.

یکشنبه، ۱۷ دی ۱۳۹۱
RSS Feed
Facebook
Google+
Twitter
  • دسته‌بندی

  • برچسب‌ها

  • مقررات و شرایط استفاده از محتوا

    نوشتارهای اثر اصیل نگاشته یا ترجمه سوره صادقی و حقوق مادی و معنوی آن‌ها محفوظ و متعلق به وی است. نظر به صرف وقت و هزینه بابت مطالعه، پژوهش، نگارش، بازنویسی و ویراستاری هر نوشته، رعایت کلیه حقوق مادی و معنوی موجود در آثار و نوشتارهای این تارنما لازم است و با جدیت مونیتور و پیگیری می‌شود. پیش از استفاده جزئی یا کلی از نوشتارهای این تارنما اطمینان حاصل کنید که «سند مقررات و شرایط استفاده از محتوا» (لینک) را مطالعه کرده و به طور کامل رعایت می‌کنید. کلیه موارد عدم رعایت مفاد «مقررات و شرایط استفاده از محتوا» (لینک) با جدیت مورد پیگرد قضایی قرار خواهد گرفت.

  • Designed and Developed
    Blue Fish Dream