اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه به منظور گسترش فرهنگ دسترسی آزاد به آثار مورد حمایت کپی‌رایت در کشورهای گوناگون دنیا استفاده می‌شود. این اجازه‌نامه‌ها که نوع دقیق‌تر و حقوقی‌تر همان «استفاده با ذکر منبع آزاد است» و یا «کلیه/قسمتی از حقوق محفوظ است» می‌باشد، در ایران چندان شناخته شده نیست اما باور دارم که رواج استفاده از آنها در ایران -به‌ویژه در فضای مجازی- می‌تواند  در گسترش فرهنگ احترام به حقوق پدیدآورنده آثار خلاقانه بسیار تاثیرگذار باشد.

در یکی از نوشته‌های قبلی اثر اصیل، توضیحات خود تارنمای مشترکات خلاقانه درباره اجازه‌نامه‌ها را ترجمه کرده و قرار دادم. در آن نوشته مختصری درباره ۶ نوع کلی اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه و تفاوت آنها با هم ارائه شده است. در نوشته حاضر، اطلاعات این تارنما را می‌خوانید درباره اینکه قبل از تصمیم به استفاده از یکی از آن اجازه‌نامه‌ها، چه نکاتی را باید در نظر بگیرید.

متن ترجمه شده:

قبل از انتخاب اجازه‌نامه و اعطای اذن

لیست زیر برخی نکات اساسی را که شما قبل از انتخاب اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه برای حاکم گردانیدن آن بر آثار خود بهتر است در مورد آنها فکر کنید و در نظر داشته باشید، پوشش می‌دهد. این لیست تمثیلی‌ست و اگر شما سوالات و نگرانی‌های اضافه بر این موارد دارید، می‌توانید آن را بر روی یکی از لیست‌های بررسی ای‌میلی ما قرار دهید، به آدرس info[at]creativecommons.org ای‌میل کنید، به یکی از مسوولان اصلی پرو‌ژه‌های کشوری ما ای‌میل کنید و یا خود به دنبال مشاوره حقوقی روید.

۱. اطمینان حاصل کنید که اثر شما قابلیت حمایت کپی‌رایت را دارد

اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه در مورد آثاری اعمال می‌شوند که با کپی‌رایت حمایت می‌شوند. کپی‌رایت از بیان خلاقانه حمایت می‌کند. به طور کلی آثاری که مورد حمایت کپی‌رایت هستند، عبارتند از: کتاب، نمایشنامه، وب‌سایت، طرح‌های تدریس، وبلاگ و هر نوع دیگری از نوشته؛ عکس و سایر انواع تصاویر؛ برخی از انواع تجمیع داده‌ها؛ فیلم، بازی‌های ویدئویی و سایر آثار تماشاکردنی؛ آفریده‌ها و تصانیف موسیقایی، صداهای ضبط‌شده و سایر آثار قابل شنیدن.

کپی‌رایت از واقعیت‌ها و ایده‌ها که بیان خلاقانه بر مبنای آن آفریده شده است، حمایت نمی‌کند. بنابراین اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه در مورد ایده‌ها، اطلاعات مربوط به واقعیت‌ها و یا سایر اجزای غیرخلاقانه که مورد حمایت کپی‌رایت نیستند، اعمال نمی‌شود. کشورهای مختلف در مورد اینکه کپی‌رایت دقیقاً از چه چیزهایی حمایت می‌کند، ممکن است قواعد متفاوتی داشته باشند و شما می‌باید آنها را قبل از اعمال یک اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه بر آثار خود بررسی کنید.

۲. اطمینان حاصل کنید که شما دارندهٔ حقوق هستید

قبل از انتخاب اجازه‌نامه‌ مشترکات خلاقانه برای اعطای اذن استفاده از یک اثر، شما باید اطمینان حاصل کنید که اختیار انجام چنین کاری را دارید. این بدان معناست که شما باید مطمئن شوید که فردی که دارندهٔ کپی‌رایت یک اثر است راضی‌ست که اثر تحت اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه قابل دسترس گردد.

آگر شما آفرینندهٔ اثر هستید، به احتمال زیاد دارندهٔ کپی‌رایت خود شما هستید و بنابراین می‌توانید اذن استفاده از اثر را به هر ترتیب که می‌خواهید اعطا کنید. اگر اثر را به عنوان قسمتی از کارتان تحت یک قرارداد استخدامی پدید آورده‌اید، احتمال دارد که کارفرمای شما دارندهٔ کپی‌رایت باشد؛ در این‌صورت تنها کارفرمای شماست که در خصوص انتخاب اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه حق تصمیم‌گیری دارد. اگر شما اثر را به موجب یک قرارداد یا توافق‌نامه با شخصی پدید آورده‌اید، نیاز است که مفاد قرارداد مربوطه را مطالعه کنید و ببینید که آیا به موجب آن، حقوق موجود در اثر به شخص دیگری منتقل شده است یا خیر.

اگر اثر شما با ترکیب آثار افراد دیگر پدید آمده (مگر درصورتی‌که آن آثار در سیطره همگان public domain باشد و در نتیجه نیاز به کسب اجازه نباشد) و یا اثر را با همکاری چند تن دیگر پدید می‌آورید، نیاز است اطمینان حاصل کنید که اذن صریح برای اعطای اذن تحت اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه برای استفاده از اثر نهایی به شما داده شده است (مگر در صورتی‌که استفادهٔ شما از کارهای افراد قبلی شامل استثنای استفادهٔ منصفانه گردد که در این‌صورت نیاز به کسب اجازه نیست).

داشتن یک نسخهٔ فیزیکی از یک اثر مثل یک سی‌دی آهنگ‌های مَدونا یا یک رمان نوشتهٔ کالوینو، بدان معنا نیست که کپی‌رایت موجود در آن اثر به شما تعلق دارد، و بنابراین شما نمی‌توانید اذن استفاده از آن اثر را تحت اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه اعطا کنید. شما تنها در صورتی می توانید اذن صریح برای این کار را کسب کنید که در تماس مستقیم با دارندهٔ کپی‌رایت باشید، مسالهٔ اعطای اذن تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه را با او بررسی کنید و در مورد یک اجازه‌نامهٔ خاص و مشخص توافق حاصل کنید. البته اگر شما در اثر خود اثر دیگری را که تحت اجازه نامه مشترکات خلاقانه قابل استفاده است، مورد استفاده قرار می‌دهید، در این‌صورت شما هم دارای حقوق می‌شوید، به شرطی که استفادهٔ شما از آن اثر مطابق با شرایط و مفاد آن اجازه‌نامه باشد!

۳. مطمئن شوید که می‌دانید اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه چطور عمل می‌کنند

قبل از انتخاب یک اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه برای اعطای اذنِ استفاده از اثرتان، مطمئن شوید که می‌دانید آن اجازه‌نامه چه آثاری دارد و چگونه عمل می‌کند. برای حصول این اطمینان قسمت پرسش‌های متداول را می‌توانید مطالعه کنید و یا سوالات خاص خود و مواردی که درباره‌اش تردید دارید را در انجمن‌های بحث ما در میان بگذارید. در زیر یک دید کلی به برخی از موارد کلیدی دربارهٔ اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه و اعطای اذن تحت آنها ارائه شده است.

الف. یک اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه چگونه عمل می‌کند؟

اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه بر مبنای کپی‌رایت قرار داده شده‌اند. پس آنها در مورد تمام انواع آثاری که با حقوق کپی‌رایت حمایت می‌شوند، می‌توانند به کار آیند. انواع آثار مورد حمایت کپی‌رایت مانند کتاب، تارنما، وب‌نوشت، عکس، فیلم، ویدئو، تصنیف و سایر آثار تصویری و آوایی ضبط‌شدنی منظور است. برنامه‌های نرم‌افزاری نیز مورد حمایت حقوق کپی‌رایت هستند، لیکن چنان‌که در قسمت پرسش‌های متداول نیز مطرح شده است، ما قویاً توصیه می‌کنیم که اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه برای اذنِ استفاده از برنامه‌های نرم‌افزاری به کار گرفته نشوند.

اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه این توانایی را به شما می‌دهند که به سایرین برای استفاده از آثارِ مورد حمایتِ کپی‌رایتِ متعلق به شما اذن صریح بدهند. این استفاده‌ها به عنوان مثال شامل دادن حق نسخه‌برداری از اثر شما به دیگران، خلق آثار اشتقاقی بر مبنای اثر شما، حق اینکه اثر شما را توزیع کنند و به اشتراک گذارند و یا اینکه از اثر شما استفادهٔ تجاری کنند، می‌شود. این اجازه‌نامه‌ها به شما امکان محدود کردن حقوقی که افراد به موجب قانون از طریق استثنائات یا محدودیت‌های کپی‌رایت دارا می‌باشند، نمی‌دهد؛ از جمله این استثنائات یا محدودیت‌ها می‌توان به مهم‌ترین مثال: استفادهٔ منصفانه اشاره کرد. این اجازه‌نامه‌ها همچنین به شما این توانایی را نمی‌دهند که آنچه مورد حمایت کپی‌رایت نیست، مثل واقعیت‌ها و یا ایده‌ها را تحت کنترل خود درآورید.

اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه به اثر ضمیمه می‌شود و به هر کسی که به اثر دست می‌یابد این اذن و اختیار را می‌دهد که از اثر مطابق با شرایط اجازه‌نامه استفاده کند. این یعنی اگر تقی یک نسخه از اثر تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه شما را دارد، می‌تواند یک نسخه از آن را به حسن بدهد و حسن اجازه و اختیار خواهد داشت که اثر را مطابق با اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه استفاده کند. در این‌صورت شما یک اجازه‌نامه با تقی و یکی با حسن دارید و هر یک از این‌دو به طور جداگانه با اجازه‌نامهٔ شما موافقت نموده‌اند.

اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه در سه شکل متفاوت بیان شده‌اند: سند مشترکات (نسخه قابل فهم برای عامه)، کُد حقوقی (نسخه مورد استناد برای حقوقدانان و وکلا) و متادِیتا (نسخه قابل فهم برای ماشین). برای گرفتن اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه و انتخاب آن برای اعطای اذن استفاده از اثر خود نیاز به اینکه چیزی امضا کنید، ندارید و تنها کاری که باید بکنید آنست که اجازه‌نامه مناسب خود را در صفحه «اجازه‌نامه» ما انتخاب کنید.

نکتهٔ آخر که باید دربارهٔ اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه درک‌ کنید آنست که همهٔ این اجازه‌نامه‌ها غیرانحصاری هستند. این یعنی با آن شما می‌توانید به عموم مردم اذن استفاده از اثرتان را تحت شرایط اجازه‌نامه بدهید و پس از آن باز هم بتوانید اجازه نامهٔ انحصاری مجزا و متفاوت به فرد یا افراد دیگر، مثلاً در ازاء دریافت مبلغی بدهید.

ب. آیا اجازه‌نامه‌های تطبیق‌یافته با قانون کشورها بسته به اینکه کدام را انتخاب کنید، مفاد خاصی دارند؟

به عنوان یک اذن‌دهنده شما می‌باید همیشه مفاد و شرایط آن اجازه‌نامه‌ای را که انتخاب می‌کنید از پیش بدانید. این لزوم چه در صورتی که اجازه‌نامه بین‌المللی انتخاب کنید و چه اجازه‌نامهٔ تطبیق‌یافته با قوانین یک کشور خاص Ported License، پابرجاست. روال ما برای تطبیق دادن یک اجازه‌نامه با قوانین یک کشور آنست که اجازه‌نامه‌های بین‌المللی را در چارچوب حقوقی کشورهای مختلف می‌گنجانیم، و در این روال ممکن است تغییرات جزئی که بر روی انتخاب شما بین اجازه‌نامه‌های مختلف تاثیر بگذارد، رخ دهد.

تعدادی از اجازه‌نامه‌های تطبیق‌یافته ویرایش ۳.۰ (و نیز تعدادی از اجازه‌نامه‌های تطبیق‌یافته پیش از ویرایش ۳.۰) مفادی دارند ناظر بر تعیین قانون و دادگاه کشور صالح که در صورت وقوع اختلاف در اجرای اجازه‌نامه باید بدان رجوع شود؛ و یکی از اجازه‌نامه‌های تطبیق‌یافته قبل از ویرایش ۳.۰ ماده‌ای مبنی بر ارجاع به داوری و چگونگی حل‌و‌فصل اختلافات پیش از رجوع به دادگاه، دارد.

پیش از انتخاب یک اجازه‌نامه تطبیق‌یافته به شما توصیه می‌شود که متن کامل کُد حقوقی را مطالعه کنید. شما همچنین ممکن است بخواهید که نگاهی به دیتابیس مربوط به کشورهای مختلف بیاندازید و اجازه‌نامه‌های مختلفی را که مفادی ناظر بر انتخاب قانون صالح و یا سایر مفاد و شرایطی که مرتبط با نیاز شماست، جستجو کنید.

ج. اگر نظرم تغییر کرد تکلیف چیست؟

این نکته‌ای بسیار حائز اهمیت برای شماست که در نظر گیرید. اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه قابل پس‌گرفتن و باطل کردن نیستند. معنای این حرف آنست که شما نمی‌توانید مانع کسی شوید که به اثر شما تحت یک اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه دسترسی یافته و می‌خواهد از اثر شما مطابق با شرایط ان اجازه‌نامه استفاده کند. شما می‌توانید ارائه اثرتان تحت یک اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه را هر زمان که بخواهید متوقف کنید؛ اما این تاثیری در حقوق مربوط به نسخه‌هایی از اثرتان که قبل از این تصمیم شما به توقف ارائهٔ اثرتان پخش شده و دارد دست به دست می‌گردد، ندارد. بنابراین شما باید پیش از تصمیم به انتخاب یک اجازه‌نامه برای حاکم گردانیدن آن بر ارائهٔ اثرتان، اطمینان حاصل کنید که راضی هستید و مایلید که مردم از اثر شما مطابق با شرایط آن اجازه‌نامه استفاده کنند، حتی اگر بعدها تصمیم گرفتید که توزیع کار خود را متوقف کنید.

برای برخی از پدیدآورندگان آثار و یا اذن‌دهندگان این مسالهٔ چندان مهمی نیست، و بیشتر تعلیم‌دهندگان و افرادی که به قصد آموزش اثری خلق می‌کنند، اثر خود را با علم به اینکه به طور گسترده پخش خواهد شد و به اشتراک گذارده خواهد شد، این کار را می‌کنند. اما اگر شما برای گذران زندگی‌‌تان به داشتن کنترل بر روی مسائل کپی‌رایت مربوط به آثارتان وابسته هستید و به عبارتی، محل کسب درآمد شماست، باید در مورد تصمیم به اینکه حقوق اقتصادی مربوط به اثرتان را با انتخاب نوع خاصی از اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه واگذار کنید، به دقت فکر کنید. به عنوان مثال بسیاری از موسیقیدانان و افراد شاغل در صنعت موسیقی متوجه شده‌اند که ارائهٔ کارشان برای استفادهٔ غیراقتصادی فایده فراوان دارد، اما هر آنچه که بیشتر از این باشد باید به دقت بررسی شود. افراد با روحیهٔ بخشندگی مورد ستایش همگان هستند؛ اما اگر می‌خواهید بخشنده باشید، از شما می‌خواهیم که قبل از تصمیمتان به دقت دربارهٔ آن فکر کنید.

۴. آنچه را تحت حکومت اجازه‌نامه قرار می‌دهید، به وضوح مشخص کنید

شما می‌باید آنچه را که اجازهٔ استفادهٔ آن را تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه می‌دهید، به طور دقیق مشخص کنید. گزینه تعیین فرمت اثر در متادیتا وجود دارد (متن، صدا، ویدئو، تصویر، چندرسانه‌ای) و می‌باید از آن استفاده کنید. این کار دقت تعیین اثر را در زبان قابل درک برای ماشین بالا می‌برد.

با این وجود شما همچنین باید در نظر داشته باشید که کدام‌یک از اجزاء اثر خود را تحت حکومت اجازه‌نامه قرار می‌دهید. به عنوان مثال، در مورد یک وب‌سایت، آیا شما اذن استفاده از متن و تصویر را می‌دهید یا اینکه اذن شما استفاده از الگوی سایت و کد منبع وب‌سایت را نیز شامل می‌شود؟ به همین ترتیب، اگر شما قطعه آهنگی دارید که تحت اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه برای دانلود در وب‌سایت خود در دسترس گذارده‌اید، آیا اجازه‌نامه مشترکات خلاقانه در مورد آهنگ و ساخت آن و صدای ضبط‌شده اعمال شده و یا همچنین کار هنری تصویرسازی و گرافیک وب‌سایت شما را نیز در بر می‌گیرد؟ و به یاد داشته باشید همچنان‌که در قسمت «۲. اطمینان حاصل کنید که شما دارندهٔ حقوق هستید» در بالا اشاره شد، شما باید مطمئن باشید که حقوق موجود در تمام اجزاء یک اثر که شما تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه اذن استفده از آن را می‌دهید، به شما تعلق دارد.

لحظه‌ای وقت بگذارید و به دقت درباره اینکه قصد اعطای اذن برای استفاده از چه چیزی را دارید، فکر کنید، سپس متادیتا و متن مورد نظرتان را برای اینکه در مورد این نکته حقوقی به استفاده‌کنندگان از اثرتان اطلاع دهید، مطابق با آن تنظیم کنید. مثال: «تمام تصاویر در این ‌تارنما تحت اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه [توصیف آن اجازه‌نامه خاص انتخابی خود را اینجا وارد کنید] ویرایش ۲.۵ قابل استفاده است.»

۵. آیا شما عضو یکی از سازمان‌های مدیریت جمعی حقوق پدیدآورندگان آثار هستید؟ اگر آری، آیا این سازمان اذن اعمال اجازه‌نامهٔ مشترکات خلاقانه را بر اثرتان به شما می‌دهد؟

در این مورد شما باید با سازمان مدیریت جمعی حقوق پدیدآورندگان که عضو آن هستید، چک کنید. در حال حاضر بسیاری از این سازمان‌ها در استرالیا، فنلاند، فرانسه، آلمان، لوگزاموبورگ، اسپانیا، تایوان و هلند هستند که از پدیدآورندگان یک سند واگذاری حقوق در خصوص آثار کنونی و آینده وی اخذ می‌کنند (به طوری که در عمل و به طور موثر، حقوق موجود در اثر از پدیدآورنده به این سازمان‌ها منتقل می‌شود) و این حقوق را برای پدیدآورندگان مدیریت می‌کنند. بنابراین اگر شما عضو یکی از این سازمان‌ها در یکی از کشورهای نام‌برده در بالا هستید، ممکن است خودتان حق اعطای اذن برای استفاده از اثرتان تحت اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه را نداشته باشید، زیرا حقوق لازم برای این کار نه به شما بلکه به آن سازمان مدیریت جمعی حقوق تعلق داشته باشد. لطفاً برای اطلاع بیشتر همچنین پرسش‌های متداول موجود بر روی تارنمای مشترکات خلاقانه مربوط به گروه پروژهٔ کشورتان را مطالعه کنید.

[در ایران چنین سازمان‌هایی هنوز شکل نگرفته‌اند، در صورت پیدایش این سازمان‌ها در ایران خوب است که پیشاپیش این نکته را که جا برای اعمال اجازه‌نامه‌های مشترکات خلاقانه برای پدیدآورندگان باقی بماند، در نظر گیرند.- مترجم]

مشترکات خلاقانه در حال تلاش برای مذاکره با این سازمان‌ها در کشورهای نام‌برده است که چنین مشکلی در مساله اعطای اذن وجود دارد و قصد آنست که راه حلی برای پدیدآورندگان محتوا یافت شود که از منافع هر دو سیستم بهره برند.

اگر شما به دلیل عضویت در یکی از سازمان‌های مدیریت جمعی حقوق پدیدآورندگان در کشوری که میان کشورهای نام‌برده در بالا نیست، در مساله اعطای اذن با مشکلی مواجه شده‌‌اید، خواهشمندیم که این مساله را با گروه پروژهٔ مشترکات خلاقانه مربوط به کشورتان در میان بگذارید و یا به آدرس info[at]creativecommons.org ای‌میل کنید. همچنین اگر مایلید راه‌های ممکن را برای حل این مساله در کشورتان بررسی و بحث کنید، با گروه پروژهٔ مشترکات خلاقانهٔ کشورتان در تماس باشید.

اگر شما هم‌اکنون عضو یکی از این سازمان‌های مدیریت جمعی حقوق پدیدآورندگان هستید، می‌توانید در هر حال برای تشویق این سازمان‌ به اینکه این گزینه را برای اعطای اذن در اختیار شما و سایر پدیدآورندگان بگذارند، اقدام کنید.♦

ترجمه از سوره صادقی، دی‌ماه ۱۳۹۱ منبع: http://wiki.creativecommons.org/Before_Licensing

هشدار کپی‌رایت!- مطالب تارنمای اثر اصیل تنها تحت شرایط مقرر در سند «مقررات و شرایط استفاده از محتوا» قابل استفاده است. طبق این اجازه‌نامه استفاده‌کنندگان بالقوه از محتوای اثر اصیل مکلفند برای تعیین میزان و نحوه پرداخت حق‌التالیف- پیش از استفاده از مطلب- با دارنده حقوق و مالک تارنما (سوره صداقی) تماس بگیرند. این استفاده مشتمل است بر- از جمله، لیکن نه محدود به- استفاده از بیش از ۲۵۰ کلمه یا کل یک نوشته در وبلاگ یا وب‌سایت دیگر. قبل از استفاده از نوشته‌های این تارنما- حتی اگر دسترسی به آن‌ها بطور قانونی یا غیرقانونی از طریق سایت‌های دیگر ممکن گردانیده شده- سند مقررات و شرایط استفاده از محتوا را مطالعه کنید. چند خط حاضر برای راهنمایی شما به پیوند این سند بوده و مطالعه آن به هیچ عنوان جایگزین مطالعه کل سند نبوده و رافع مسوولیت نمی‌باشد.

سه شنبه، ۰۸ اسفند ۱۳۹۱
در همین باره
RSS Feed
Facebook
Google+
Twitter
  • دسته‌بندی

  • برچسب‌ها

  • مقررات و شرایط استفاده از محتوا

    نوشتارهای اثر اصیل نگاشته یا ترجمه سوره صادقی و حقوق مادی و معنوی آن‌ها محفوظ و متعلق به وی است. نظر به صرف وقت و هزینه بابت مطالعه، پژوهش، نگارش، بازنویسی و ویراستاری هر نوشته، رعایت کلیه حقوق مادی و معنوی موجود در آثار و نوشتارهای این تارنما لازم است و با جدیت مونیتور و پیگیری می‌شود. پیش از استفاده جزئی یا کلی از نوشتارهای این تارنما اطمینان حاصل کنید که «سند مقررات و شرایط استفاده از محتوا» (لینک) را مطالعه کرده و به طور کامل رعایت می‌کنید. کلیه موارد عدم رعایت مفاد «مقررات و شرایط استفاده از محتوا» (لینک) با جدیت مورد پیگرد قضایی قرار خواهد گرفت.

  • Designed and Developed
    Blue Fish Dream